Krushi Yantrikikaran Yojana महाराष्ट्रातील शेतकऱ्यांना आधुनिक शेतीसाठी कृषी यंत्रे आणि औजारे खरेदीवर अनुदान देणारी कृषी यांत्रिकीकरण योजना (Krushi Yantrikikaran Yojana) लोकप्रिय आहे. मात्र, २०२५-२६ या आर्थिक वर्षात तब्बल ३१ लाख ६४ हजार ८०५ अर्ज रद्द झाल्याची बातमी अनेक शेतकऱ्यांना धक्कादायक वाटली आहे. यावर्षी योजना अंतर्गत १,०५६.३१ कोटी रुपयांचे अनुदान वितरित करण्यात आले, तरीही इतक्या मोठ्या संख्येने अर्ज नाकारले जाण्यामागे मुख्य कारण काय आहे? याबाबत सविस्तर माहिती जाणून घेऊया.
योजना काय आहे आणि कोणते फायदे मिळतात?
महाराष्ट्र कृषी विभागाच्या महाडीबीटी (MahaDBT) पोर्टलवरून कृषी यांत्रिकीकरण योजना राबवली जाते. यात केंद्र पुरस्कृत SMAM (Sub Mission on Agricultural Mechanization), RKVY (Rashtriya Krishi Vikas Yojana) आणि राज्य पुरस्कृत योजनांचा समावेश आहे.
शेतकऱ्यांना उपलब्ध होणारे मुख्य लाभ:
- ट्रॅक्टर, पॉवर टिलर, स्वयंचलित यंत्रे
- ट्रॅक्टर चालित औजारे, कापणी नंतरची यंत्रे
- प्राथमिक प्रक्रिया यंत्रे, पिक संरक्षण साधने
- कस्टम हायरिंग सेंटर (CHC) उभारणी
अनुदान: यंत्राच्या किमतीच्या ४० ते ५० टक्केपर्यंत सबसिडी मिळते (केंद्राच्या कमाल मर्यादेनुसार). यामुळे शेतकरी कमी खर्चात आधुनिक यंत्रसामग्री खरेदी करू शकतात. यांत्रिकीकरणामुळे मजुरी खर्च कमी होतो, वेळेची बचत होते आणि उत्पादनक्षमता वाढते.
३६ लाखांहून अधिक अर्ज, पण इतके रद्द का?
२०२५-२६ या वर्षात महाडीबीटी पोर्टलवर ३६ लाख ३ हजार ३३८ अर्ज प्राप्त झाले होते. शासनाने ‘प्रथम अर्ज करणाऱ्यास प्रथम प्राधान्य’ या तत्त्वावर लाभार्थी निवड केली.
रद्द होण्याचे मुख्य कारण:
निवड झाल्यानंतर आवश्यक कागदपत्रे, पुरावे आणि देयके निर्धारित मुदतीत अपलोड न केल्याने ३१.६४ लाख अर्ज रद्द झाले. अनेक शेतकऱ्यांनी पूर्वसंमती (Pre-sanction) मिळाल्यानंतरही प्रक्रिया पूर्ण केली नाही.
सकारात्मक बाजू:
- २ लाख ३९ हजार ३३७ शेतकऱ्यांना पूर्वसंमती मिळाली.
- यापैकी २ लाख ३२ हजार ७९७ शेतकऱ्यांनी यंत्रे खरेदी करून देयके आणि कागदपत्रे अपलोड केली.
- त्यांना टप्प्याटप्प्याने अनुदान वितरित केले जात आहे.
२०२६-२७ साठी नवीन संधी
सद्यस्थितीत २०२६-२७ या आर्थिक वर्षासाठी २६३.७२ कोटी रुपयांचा निधी उपलब्ध झाला आहे. पात्र लाभार्थ्यांना अनुदान वितरण सुरू असून, उर्वरितसाठी निधी उपलब्धतेची प्रक्रिया सुरू आहे. ज्यांचे अर्ज पूर्वी रद्द झाले आहेत, ते नव्याने अर्ज करू शकतात.
शेतकऱ्यांसाठी महत्त्वाच्या सूचना (टिप्स)
अर्ज रद्द होऊ नये म्हणून खालील गोष्टी काळजीपूर्वक करा:
- महाडीबीटी पोर्टलवर अर्ज केल्यानंतर मोबाईल नंबर अद्ययावत ठेवा.
- पूर्वसंमती मिळाल्यावर ३० दिवसांच्या मुदतीत यंत्र खरेदी करून सर्व कागदपत्रे अपलोड करा.
- आवश्यक कागदपत्रे (जसे आधार, बँक डिटेल्स, ७/१२ उतारा इ.) पूर्ण आणि वैध असावीत.
- पोर्टलवरील सूचना आणि SMS नियमित तपासा.
- कागदपत्रे अपूर्ण किंवा उशिरा अपलोड केल्यास अर्ज रद्द होण्याची शक्यता जास्त असते.
शेती आधुनिक करण्याची गरज
वाढत्या मजुरी दर आणि श्रमिकांच्या कमतरतेमुळे यांत्रिकीकरण ही काळाची गरज आहे. ट्रॅक्टर, स्प्रेयर्स, हार्वेस्टर यांसारख्या यंत्रांमुळे शेती अधिक कार्यक्षम, नफेदायक आणि कमी खर्चाची होते. शासनही याला प्रोत्साहन देत आहे, त्यामुळे पात्र शेतकऱ्यांनी संधी गमावू नये.
निष्कर्ष: कृषी यांत्रिकीकरण योजना शेतकऱ्यांच्या प्रगतीसाठी उत्तम संधी आहे. फक्त अर्ज प्रक्रिया आणि कागदपत्रे वेळेवर पूर्ण करण्याकडे विशेष लक्ष द्या. अधिक माहितीसाठी महाडीबीटी पोर्टल (mahadbt.maharashtra.gov.in) भेट द्या किंवा जवळच्या कृषी कार्यालयाशी संपर्क साधा.
